गेल्या रात्रीच्या उदास वातावरणात भारताने आपल्या एक महान सुपुत्राला, माजी पंतप्रधान डॉ. मनमोहन सिंग यांना अलविदा केले. त्यांच्या निधनाने शांत सामर्थ्य, बौद्धिक तीव्रता, आणि निस्वार्थ प्रामाणिकपणाने भरलेली एक युग संपले आहे. दांभिकता, आक्रस्ताळेपणा, किंवा आत्मप्रौढीपासून मुक्त असलेले डॉ. सिंग, “सद्गुणी जीवनच महानतेसाठी पुरेसे आहे” या उक्तीचे मूर्तिमंत स्वरूप होते. भारतमातेच्या स्वप्नाचे प्रत्यक्षात साकार झालेले रूप ते होते, ज्यांनी आपले संपूर्ण जीवन राष्ट्रसेवा आणि त्याच्या आदर्शांसाठी समर्पित केले.

आधुनिक भारताचे आर्थिक शिल्पकार

डॉ. सिंग यांचे आधुनिक भारताच्या आर्थिक जडणघडणीतील योगदान अतुलनीय आहे. जागतिक कीर्तीचे अर्थशास्त्रज्ञ असलेल्या डॉ. सिंग यांनी 1991 मधील आर्थिक सुधारणांद्वारे भारताला आर्थिक संकटातून बाहेर काढले आणि विकासाच्या मार्गावर नेले. अर्थमंत्री म्हणून त्यांनी परवाना राजचे निर्मूलन केले, जागतिक बाजारांसाठी भारताचे दरवाजे खुले केले, आणि भारताला आर्थिक महासत्ता बनविण्यासाठी पाया रचला. 1990 च्या दशकाच्या सुरुवातीला झालेला आर्थिक अरिष्ट घातक ठरू शकला असता, परंतु त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली भारताने त्यातून पुनरुज्जीवन मिळवले, अर्थव्यवस्था बळकट झाली आणि जनतेला नवीन शक्यतांचा विश्वास मिळाला.

पंतप्रधान म्हणून (2004-2014) त्यांचा कार्यकाळही अत्यंत महत्त्वाचा होता. त्यांच्या नेतृत्वाखाली भारताने अभूतपूर्व आर्थिक विकास, जागतिक स्तरावरील प्रतिष्ठा, आणि पायाभूत सुविधा, शिक्षण, व आरोग्य क्षेत्रांत महत्त्वपूर्ण प्रगती साधली. त्यांची शांत वृत्ती आणि विचारपूर्वक निर्णय घेण्याची शैली देशांतर्गत तसेच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विश्वास आणि सन्मान मिळवून देणारी होती.

बौद्धिक ठेवा

डॉ. मनमोहन सिंग यांचे बौद्धिक सामर्थ्य, एक दिशादर्शक प्रकाशस्तंभ होते. ऑक्सफर्ड विद्यापीठातून अर्थशास्त्रातील डॉक्टरेट मिळवलेल्या डॉ. सिंग यांचे शैक्षणिक ज्ञान आणि विचारांची खोली अतुलनीय होती. तरीही, त्यांच्या असामान्य बुद्धिमत्तेच्या जोडीला असलेली साधेपणा ही त्यांची विशेषता होती. त्यांच्या भाषणांमध्ये मोजक्या शब्दांमध्ये गहन विचार आणि लोककल्याणाची खरी तळमळ व्यक्त व्हायची.

नेतृत्वाचा सार

त्यांच्या नेतृत्वाची वैशिष्ट्ये म्हणजे नीतिमान सरकारचे कटिबद्ध पालन. राजकीय संधीसाधूपणा आणि विभागणींनी भरलेल्या राजकारणाच्या पार्श्वभूमीवर त्यांचे नेतृत्व वेगळे ठरते. सत्ता आणि वैयक्तिक लाभ यापासून दूर राहून त्यांनी नेहमीच सेवाभावाला महत्त्व दिले. पंतप्रधान म्हणून त्यांनी देशाच्या विश्वासाचा आणि भविष्याचा रक्षक म्हणून काम केले. त्यांच्या कार्यकाळाची ओळख केवळ धोरणांमुळे नव्हे तर त्यांच्या स्वच्छ प्रतिमेमुळे कायम राहील.

सद्गुणी जीवनाचा आदर्श

डॉ. सिंग यांचे आयुष्य हे त्याच्या “महानता सद्गुणात असते” या विश्वासाचे प्रतिबिंब होते. त्यांनी कधीही वैभवाची अपेक्षा केली नाही आणि त्यांच्या साध्या जीवनशैलीनेही त्यांच्या उच्च विचारांचे दर्शन घडवले. त्यांच्या साधेपणामध्ये आणि वैचारिक खोलीमध्ये भारतीय इतिहासातील एक दुर्मिळ रत्न सामावले होते.

एक कृतज्ञ राष्ट्र आठवत राहील

भारत डॉ. मनमोहन सिंग यांचे योगदान कायम स्मरणात ठेवेल. त्यांच्या निधनाने जगाने एक महान अर्थतज्ज्ञ, दूरदर्शी नेते, आणि खऱ्या अर्थाने मानवसेवक गमावला आहे. त्यांच्या विचारांचा आदर राखत, आपण त्यांच्या आदर्शांनुसार एक चांगले भारत निर्माण करण्याचा संकल्प करूया.